ER IS BIJ DE EU GEEN SODEMIETER VERANDERD

Sicco Wittermans
30 april 2004, HP/DETIJD

Vijf jaar geleden werd klokkenluider Paul van Buitenen door de EU kaltgestellt. Nu wil hij als europarlementariër zelf de misstanden in Brussel bestrijden. Want hij koestert nog altijd een Europees ideaal. “Europa is niet voor een kleine elite die alles bekonkelt”.

U start een politieke partij, I komt met een boek, U bent tegen het establishment – Een Europese Pim Fortuijn?
Fortuijn had over de politiek en de maatschappij veel beter nagedacht dan ik. Ik ben geen persoon die een maatschappelijke vernieuwingsbeweging wil starten. Ik signaleer slechts knelpunten. De gewone man en vrouw die op de EU zouden moeten vertrouwen, herkennen zichzelf niet meer in dat instituut. Dat is fundamenteel fout. Ik ben als ambtenaar in de loopgraven echt op wantoestanden gestuit, tegen zaken opgelopen die doelbewust ondoorzichtig worden gehouden. En dat soort dingen wil ik wel eens bloot gaan leggen.  Waar hebben we het over? Van de honderd miljard Euro die de EU uitgeeft, wordt een heel groot gedeelte verspild.
Hoeveel precies?
Ik kan mijn vinger pas achter de exacte omvang krijgen als ik europarlementariër ben. Maar er zijn aanwijzingen dat het om fikse bedragen gaat.
U hebt in 1998 als klokkenluider de val van de Commissie ingeluid. Moeten de hoge heren weer sidderen?
Ik hoop dat ik dat kan bereiken. Er is bij de EU namelijk geen sodemieter veranderd. De misstanden zijn niet aangepakt. Als je de illusie koestert dat de huidige Commissie bezig is om de zaak te hervormen, kom je van een koude kermis thuis. Niets van dat alles. Erger nog, het lijkt op sommige gebieden van kwaad tot erger te gaan.
Bijvoorbeeld?
De klokkenluiderregeling is bijvoorbeeld geen beschermingsregeling, het is een val. Je schept de illusie dat klokkenluiders hun mond open mogen doen en dat ze onder een beschermingsregel vallen. Maar de strikte regels voor het melden van onregelmatigheden zuigen de klokkenluider helemaal leeg. Aan het einde van de rit geeft hij geen sjoege meer. Bovendien komt de hele procedure uit bij de instantie waarover hij de misstanden wil melden. Daar heb je helemaal niets aan. Dan ben je per definitie ten dode opgeschreven.
Over wat voor smoezelige affaires hebt u het?
Het zijn er talloze. Ik licht er een grote uit. Al jaren waren er aanwijzingen voor fraude bij Eurostat, het bureau voor de statistiek van de EU. Er kwamen meldingen binnen over onregelmatigheden. (De directie sluisde minstens vijf miljoen euro weg naar privérekeningen,  red.) Maar daar werd nooit iets mee gedaan. Ambtenaren gingen zich bij mij beklagen: Paul, waarom doet de Commissie niets? De archieven worden geleegd, de dossiers worden weggehaald, mensen steken allerlei zaken weg. De verdachten kregen de kans om zich in te dekken. De Commissie heeft het laten liggen. Dat is pijnlijk. De interne accountant had vastgesteld dat met een derde van de transacties iets loos was. Dan hebben we het over honderden miljoenen euro’s. Maar een noodzakelijk vervolgonderzoek heeft nooit plaatsgevonden. De directeur-generaal is slechts overgeplaatst. Hij is niet -zoals de kleine Paul van Buitenen destijds- geschorst en op half salaris gezet. Nee, hij behoudt zijn rang en emolumenten. Hij krijgt zelfs toegang tot zijn oude dienst en heeft nauwe banden met zijn plaatsvervanger. Dan krijg je op een gegeven moment het gevoel: hier gebeurt helemaal niets.”
U wilt daar iets aan doen met Europa Transparant – dat klinkt als de titel van een ambtelijke beleidsnota. Niet bepaald een wervende partijnaam.
Ons programma kent slechts één issue: transparantie. In Europa is daaraan een schrijnend gebrek. Er is een democratisch tekort, geen scheiding der machten, ambtenaren die zwijgplicht hebben… Ik heb dat geprobeerd in twee woorden samen te vatten. Als u dat ambtelijk in de oren klinkt – het zij zo. Zonder transparantie is Europa alleen maar voor een elite, voor clubs die goed zijn ingevoerd, een goed lobbyapparaat bezitten, in loges zitten…
Tegenstanders zullen zeggen dat u gefrustreerd bent omdat u officieel nooit bent gerehabiliteerd.
Erkenning heb ik genoeg gehad: van Zweedse vakbonden, Duitse deelstaten… Ik heb een koninklijke onderscheiding gekregen, en zelfs een boekenprijs.
U treedt dus de politieke arena binnen. Hoe gaat u zich neerzetten?
Ik ben mezelf.
Wie is dat?
Dat is iemand die integer is. Ik denk dat ik dat heb bewezen. De hele bescheiden start van deze verkiezingscampagne is bekostigd uit de royalty’s van mijn eerste boek. Ik denk dat mijn boodschap en integriteit mijn kracht zijn, want ik ben geen Pim Fortuyn. Ik ben niet iemand met een natuurlijk charisma. Ik heb geen verschrikkelijk vlotte babbel.”
Maar je hebt tegenwoordig toch sex-appeal nodig om stemmen te winnen?
Misschien wel, maar ik heb dat niet. En het kan zijn dat het daar op knapt.
Doet dat pijn?
Ik zou willen dat ik een vlottere bek had.
Is het zó erg?
Kijk, richt een camera op me, zet er publiek bij, leg er wat druk op. Dan wordt het direct minder.
Is het niet verstandig om een styliste in te huren? Dat ambtenarenkloffie moet uit.
Zo ben ik niet. Ik ga me niet een ander imago aanmeten. Andere mensen zijn wat dat betreft meer geschikt. Die hebben een grotere mond, een leuker uiterlijk, komen minder stoffig over. Nou ja, die train je even, die geef je een paar slogans mee; zo iemand zal inderdaad een aantal stemmen winnen, maar daar ga ik niet voor.
Wilt u de kiezer niet verleiden?
De kiezer is toch niet dom en gaat toch voor een inhoudelijke boodschap?
Dat weet ik niet.
Misschien ben ik naïef. Maar ik ga voor de boodschap en niet voor de presentatie.
De kiezer zit niet op Brussel te wachten. Kost alleen maar centen.
Bij de vorige verkiezingen was de opkomst dertig procent. Bent u wel sceptisch genoeg om de burger aan te spreken? Wat vindt u bijvoorbeeld van de tien nieuwe lidstaten?
Wanneer die toetreding op een transparante manier gebeurt, stemmen wij ermee in. Die lidstaten moeten op een eerlijke en doorzichtige manier worden behandeld. Er moeten duidelijke afspraken worden gemaakt over wat ze gaan bijdragen en wat ze gaan ontvangen. Als het op zo’n nette manier gebeurt, ga ik akkoord.
En mag Turkije in de EU?
Ik heb daar geen mening over. Dat klinkt als een dooddoener, maar als de meerderheid in Europa vindt dat Turkije er bij mag, en het besluitvormingsproces is goed verlopen, dan heb ik daar geen problemen mee. En als de meerderheid tegen is, dan niet. Kijk, ik ben geen politicus. Ik ben niet iemand die zijn persoonlijke dogma’s -ik ben bijvoorbeeld een gelovig christen en heb bepaalde socialistische reflexen- gaat inbrengen. Wij hebben maar één onderwerp: transparantie.
U moet toch stemmen in het Parlement?
Ik ga alleen maar aan de stemmingen deelnemen als ze ons issue raken.
Dus als er gestemd wordt over de Europese grondwet?
De grondwet zal door ons worden doorgelicht op de mate van controleerbaarheid en verantwoordelijkheid. En als er te veel foute kunstgrepen in zitten, zullen we tegen de grondwet stemmen.
U bent vijf jaar geleden kapot gemaakt door de Commissie; u bent op uw salaris gekort, gedwongen overgeplaatst, u huilde voor de televisiecamera’s. Nu steekt u uw nek wéér in het wespennest. U kunt toch beter zeggen: stik maar met die EU?
Ik heb veertien jaar voor de EU gewerkt, ik ben EU-ambtenaar en ik ben loyaal aan mijnwerkgever. Ik heb uitloyaliteit aan de EU de klok geluid en werk nog steeds vanuit die overtuiging.
Toen ik bij de Europese Commissie in dienst trad, had ik een Europees ideaal. Ik zag Europa als een internationaal samenwerkingsverband waarmee je problemen kunt oplossen die op landelijk niveau niet kunnen worden opgelost. Als je milieuproblemen, werkloosheid of oneerlijke concurrentie wilt bestrijden, dan heb je internationale afspraken nodig. Dat kun je niet in je eigen kleine hokje.
De kiezers houden niet van Europa-idealisten – bent u er een?
Op een bepaalde manier wel. Ik heb wel een dosis scepsis gekregen, maar dat heeft niets te maken met de samenwerking, maar met de invulling die er door bestuurders en de heersende klasse aan wordt gegeven.
U wilt Europa teruggeven aan de burger, maar de burger moet Europa niet.
Ik denk dat de burger Europa wel zou moeten willen. Europa is niet voor de kleine elite die alles bekonkelt. Ik heb het in mijn boek over vrijmetselaarsloges. De Commissie wijst me er in een brief op dat er vrijheid van religie en vereniging is. Maar op het moment dat in loges beslissingen worden genomen die eigenlijk in een democratisch lichaam van de EU genomen hadden moeten worden, dan gaan we een grens over. Dan worden de belangen van een kleine club boven die van de kiezer gesteld.
De EU is toch eigenlijk geen democratisch instituut?
Klopt. De Europese Commissie is weliswaar uit nobele motieven ingesteld, maar het wordt niet parlementair gecontroleerd. Het is een bureaucratisch bastion waarbinnen oncontroleerbare mechanismen zijn ontstaan: lobby-activiteiten, ondemocratische invloeden, loges…
Wat kunt u daaraan doen?
We hebben een volwaardig parlement nodig die de instrumenten heeft om de Commissie te controleren. Maar dat is slechts een deel van de oplossing. De parlementariërs zelf functioneren ook niet. De huidige leden gebruiken de beperkte bevoegdheden die ze wel hebben helemaal verkeerd. Ze verwaarlozen hun controlerende functie.
Ze laten zich met een kluitje in het riet sturen door niet ter zake doende antwoorden van de Europese Commissie. Ik weet niet wat er in de hoofden van de parlementariërs speelt… waarschijnlijk vinden ze het prachtig om een beetje rond te kunnen vliegen, om lekker in het pluche te zitten, om lekker interessant te doen, maar controlerende taken zie ik ze niet uitvoeren.
U bent niet positief over toekomstige collega’s in het Europarlement.
Er zijn parlementariërs die hun werk wél goed doen. Niet veel, maar ze zijn er. Helaas ken ik geen enkele Nederlander die daartoe behoort.
Dat zal u niet in dank worden afgenomen.
Dat maakt mij niets uit – de waarheid moet gezegd worden.
Als u eenmaal in het parlement zit, wat gaat u dan doen met het riante salaris?
Ik ga het niet weggeven. Tegenover de prestaties van een parlementariër moet een fatsoenlijke vergoeding staan. De problemen die ik met het huidige gebruik van vergoedingen heb, is dat je je aan de regels en aan de geest van de regels hebt te houden.
Er zijn voorbeelden van parlementariërs die het drievoudige van hun salaris binnenhalen. Luister, dat is niet zo moeilijk: je vliegt economy, maar declareert business. Je overnacht bij een kennis, maar declareert een eersteklas hotel. Het zijn geen keiharde overtredingen, maar het is niet in de geest van de regels. Je moet je fatsoenlijk gedragen als parlementariër. En alleen maar iets declareren als je ook daadwerkelijk iets hebt uitgegeven.
Zijn er Nederlanders die dat doen?
Ik wil daar geen voorbeelden van noemen.
Een beetje rommelen moet toch kunnen?
Nee, niet. Dan ben ik maar calvinistisch.
Hoeveel stemmen moet u krijgen om in het parlement te komen?
Honderddertigduizend als de opkomst net zo groot is als de vorige keer.
U noemt uzelf naïef. Gaat u dat aantal wel halen?
Ik ben ervan overtuigd. Bovendien kan ik alleen maar naar Brussel terug als europarlementariër. Als EU-ambtenaar is mij de pas afgesneden. De Commissie heeft het niet expliciet gezegd, maar laat er tussen de regels geen onduidelijkheid over bestaan: ik ben niet meer welkom als werknemer. De grootste misdaad die je voor de Europese Commissie kunt begaan, is niet het plegen van fraude, maar het verspreiden van informatie over misstanden.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.